22 Eylül Cuma
hava durumu

Bitki Sözlüğü L

Bitki Sözlüğü L Bitki Sözlüğü L LABADA: (Gartenampfer / Patience / Patience dock / Rumex patientia ) Haziran-eylül ayları...
Bu Haber 6 Mart 2013 14:25 Yayınlandı

Bitki Sözlüğü L

LABADA: (Gartenampfer / Patience / Patience dock / Rumex patientia )

Haziran-eylül ayları arasında, yeşilimtrak renkli küçük çiçekler açan, 50 cm-1,5 m boylarında çok yıllık otsu bir bitki. Daha çok çayırlık yerlerde, harâbelerde, yol kenarlarında, meskûn Dağlık bölgelerde yayılış gösterirler. Gövdeleri dik, silindirik kırmızımsı, kökler kalın ve sarımsı renklidir. Yaprakları büyük, saplı ve sapın tabanı oluk gibi çukurlaşmıştır. Çiçekler, gövdenin ucunda toplanmışlardır. Çiçek organları 6 parçalıdır. Meyveleri kanatlıdır.

Türkiye’de yetiştiği yerler: Bütün Anadolu.

Kullanıldığı yerler: Bitkinin kökleri ve sapları kullanılır. Kökler temizlenip, kalın dilimlere bölünür ve kurutularak saklanir. Labada köklerinde nişasta, şeker, yağ ve reçine vardır. Ayrıca C vitamini ihtiva eder. Haricen, bazı deri hastalıklarına karşı, haslama olarak kullanılır.

Çayı da iştah açıcı, kuvvet verici ve müshil olarak kullanılabilir. Körpe yaprakları da yiyecek olarak kullanılır

Bu bitkinin Anadolu’da bulunan diğer türleri pazi, kuzukulagi gibi çeşitli isimler altında bilinir ve istifade edilir.

LAHANA: (Kopfkohl / Chou / Cabbage / Brassica oleracea / Chou commun)

Sarı veya beyaz çiçekli, yıllık, iki yıllık ve çok yıllık, çoğu Akdeniz çevresi memleketlerinde yetişen ve yetiştirilen bir kış sebzesi. Mutedil-serin, sisli, yağışlı, rutubetli iklimleri sever. Fazla sıcak ve kuraklık, lahananın göbek bağlamasını güçleştirir, yaprakları sertleştirir. Killi, derin, serin ve kuvvetli toprak ister. Azotlu gübrelere ihtiyâci fazladır. Kolay göbek bağlaması kısa daha iyi dayanabilmesi, kendine has tadı olmasi için, fazla miktarda potas’a ihtiyaç duyar.

Lahana, çoğu Avrupa ülkelerinde yaygın olarak yetiştirilir. Eskiden beri, kışın sebze olarak yenilir. Kış soğuklarına oldukça iyi dayanabilen bir bitkidir.

Lahana cinslerini söyle sıralayabiliriz:

1. Kelle (bas) lahana: 2-6 kg ağırligi olan, en çok yetiştirilen bir çeşittir.

2. Kantar lahana: Orta, Güney ve Güneydoğu Anadolu’nun bazı yerlerinde ekilir. Tanesi 15-30 kg gelebilir.

3. Brüksel lahanasi: Uzun gövdesine sıralanmış olan yapraklarının diplerinde bir fındık veya ceviz büyüklüğünde göbek baglamis yumrulardan istifade edilir.

4. Kara lahana: Karadeniz sahilinde pek fazla yetiştirilir. Göbek bağlamaz, körpe yaprakları çok lezzetli, baharlı, iştah açıcı, sifâlıdır.

5. Kırmızı lahana: Yaprakları kırmızı renktedir. Fazla iri olmaz. Sıkı göbek bağlar.

6. Karnabahar: Lahananin bir çeşidi sayılabilir. Lahananin yapraklarından, karnabaharların çiçeklerinden faydalanılır. Karnabahar daha lezzetli, beşince daha kuvvetlidir.

Türkiye’de yetiştiği yerler: Yabânî olarak Akdeniz bölgesidir.

Kültürü her yerde geniş çapta yapılmaktadır.

Kullanıldığı yerler: Lahananin çeşitli tipleri pişirilerek yenildigi gibi pişirilmeden salata yerine yahut tursusu yapılarak yenir. Kalori bakımından pek zengin olmamakla beraber, vitamince zengindir. A,B,C vitaminleri bol bulunur. Lahana tohumları kurt düsürücü ve idrar söktürücü olarak kullanılır. Tohumlarından kolzayağı elde edilir. Ayrıca, haslanarak yenilirse mide ve bağırsak yaralarını yumuşatır. Vücudu hastalıklara ve özellikle kansere karşı korur. Ses kısıklığını giderir. Guatr olanlar yememelidir.

LAVANTA: (Lavendel / Lavande / Lavender / Lavandula )

Haziran-ağustos ayları arasında mavi veya mor renkli çiçekler açan, 20-60 cm boylarında, aromatik kokulu, çok yıllık, otsu veya çalımsı bitkiler. Daha çok deniz ikliminin bulundugu batı bölgelerimizde yaygın olan lavantanın, Türkiye’de yetişen iki türü vardır. Bunlar, Lavandula stoechas ve L. angustifolia’dir. Ayrıca daha ziyâde kültürü yapılan,

İngiliz lavanta çiçeği (L. spica) olarak bilinen türü de bulunur.

Ingiliz lavanta çiçeği (L. spica): Haziran-ağustos ayları arasında mavi renkli çiçekler açan, 20-50 cm boylarında çok yıllık otsu bir bitki. Gövdeleri dik ve odunludur. Dallar, yalnız alt kısımlarında yaprak taşır. Yapraklar kısa saplı, dar ve uzunca, tüylü, beyazımsı-grimsi-yeşil renklerdedir. Çiçekler dalların ucunda, uzun saplar üzerinde toplanmışladır. Çiçekler küçük ve çok kısa saplıdır. Çanak ve taç yaprakları tüp şeklindedir. Meyveleri parlak siyah renklidir.

Türkiye’de yetiştiği yerler: Kuzeybatı-batı ve güneybatı Anadolu

Kullanıldığı yerler: Çiçekleri kullanılır. Çiçekleri açmadan toplanır ve su buharı ile destile edilerek, hemen uçucu yağ elde edilir. Uçucu yağında organik asitler, pinen, kâfur, camphen vs. gibi maddeler bulunur. Lavanta çiçeği, kuvvet verici, idrar söktürücü ve romatizmaya karşı çay halinde kullanılır. Çok iyi bir koku vericidir. Haricen yatıştırıcı olarak da kullanılır. Parfümeri sanâyiinde kullanılan önemli bir bitkidir. Lavanta çiçeğinin bir türü olan Lavandula stoechas, Karabaş olarak bilinir.

LİMON: (Zitronenbaum / Limonier citronnier / Lemon tree / Lemon / Citron)

Mart-ekim ayları arasında beyazımsı-pembe renkli, güzel kokulu çiçekler açan, 3-5 m boylarında, kışın yapraklarını dökmeyen küçük boylu ağaçlar. Vatanı Çin olup, Akdeniz bölgesinde geniş çapta yetiştirilir. Onuncu asirda Araplar tarafından Avrupa’ya getirilmistir.

Yaprakları oval, tüysüz, parlak yeşil renklidir. Çiçeklerin taç ve çanak yaprakları beşer parçalıdır. Meyveleri oval şekilli, açık sarı renkli, üzeri parlak ve kabarcikli, özel salgi cepleri olup, asitli bir özsuyu vardır. Tohumları oval şekilli, sarımsı renkli ve acı lezzetlidir.

Türkiye’de yetiştiği yerler: Akdeniz bölgesi ve Doğu Karadeniz.

Kullanıldığı yerler: Limonun meyve kabuğu, limon esansi ve usaresi kullanılır. Limon kabuğunda uçucu yağ, hesperidin acı madde ve tanenli maddeler vardır. Kabuğun içindeki beyaz kısma albeda adı verilir. Bundan petkin elde edilir. İştah açıcı ve sindirim kolaylaştırıcı olarak kullanılır. Taze meyve kabuklarıni sikmak suretiyle limon esansı elde edilir. 1500-3000 limondan 1 kg kadar esans elde edilir. Yeşil olanlar sarı ve olgun olanlarından daha fazla esans verir. Bileşiminde uçucu yağ vardır. Limonata yapımında, beşin endüstrisinde, pasta ve şekercilikte, parfümeri ve sabun yapımında koku ve lezzet vermek üzere bazı preparatlarin bileşimine girer. Limonun pulpa kısmı (iç kısmı) şekerler, vitamin C ve sitrik asitler ihtiva etmektedir. Limon suyu, ateşi ve tansiyonu düşürür. Kanı temizler. Susuzlugu giderir.Damar sertligi ve romatizmada faydalıdır. Cildi güzellestirir. Dişleri beyazlatır ve dişetlerini kuvvetlendirir. Boğaz ve bademcik iltihaplarını giderir. Başve vücut ağrılarını keser.



Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.


Copy Protected by Chetans WP-Copyprotect.